S. prof. Zdybicka - JP2 i św. Jan od Krzyża (II)

S. Prof. Zofia J. Zdybicka USJK

Ponowny „wgląd" w doktrynę św. Jana od Krzyża - „Mistrza w wierze" i „Świadka Boga żywego"

Do refleksji nad doktryną i postawą św. Ja­na od Krzyża Jan Paweł II powrócił już jako Pa­pież z okazji 400-lecia śmierci św. Jana od Krzyża (1591) w liście apostolskim skiero­wanym do generała karmelitów Maestro en la fe (Mistrz w wierze). Był to okres przygotowania Kościoła do Wielkiego Jubileuszu i przejścia w Trzecie Tysiąclecie.Przy lekturze listu nasuwają się dwie uwagi. Głębia zrozumienia i jasność prezentacji istot­nych elementów doktryny św. Jana przywodzi na myśl, że mówi o niej człowiek, dla którego ta­jemnica wewnętrznej drogi do Boga znana jest z doświadczenia, że jest to „prawda jego życia", a tytuły nadawane św. Janowi: „Mistrz w wie­rze", „Zakochany w Bogu", „Świadek Boga żywe­go" idealnie przylegają do samego Jana Pawła II.Z właściwą sobie przenikliwością Papież do­strzega współczesną sytuację Kościoła i współ­czesnej kultury. Nurty laicyzacyjne, ujawniające „kryzys Boga", „kryzys wiary" dotykają chrześci­jan. Dostrzega więc potrzebę ponownego odkry­cia prawdy o statusie człowieka i relacjach z Bo­giem, nowej ewangelizacji i reewangelizacji wie­rzących, otwarcia na pełną prawdę o człowieku, którą przyniósł Chrystus. Ożywienie wiary i zwią­zanej z nią nadziei oraz miłości człowieka i Boga uznaje za konieczny warunek umożliwiający rea­lizację zadań Kościoła w naszych czasach.Ma w tym pomóc św. Jan od Krzyża - przez swój realizm i dynamizm wiary i miłości oraz przez ukazanie w teorii i praktyce najwyższej for­my życia chrześcijańskiego, które nie jest za­strzeżone tylko dla wybranych, lecz jest także do­stępne dla świadomych swej wiary chrześcijan.„Już wówczas [tzn. w czasie przygotowywa­nia rozprawy doktorskiej - dop. Z. J. Z.] zrozu­miałem, że synteza dokonana przez św. Jana od Krzyża zawiera nie tylko solidną doktrynę teologiczną, ale przede wszystkim wyjaśnienie życia chrześcijańskiego w jego podstawowych elementach, którymi są: zjednoczenie z Bo­giem, kontemplacyjny wymiar modlitwy, teolo-galna siła misji apostolskiej i moc nadziei chrześcijańskiej".Zadaniem posoborowego Kościoła, który pro­wadził Jan Paweł II, było przede wszystkim oży­wienie wiary -jako najważniejszej drogi do zjed­noczenia z Bogiem, ponowne odkrycie przez człowieka synostwa Bożego i związanego z rym powołania do życia wewnętrznego z Bogiem. W nowej ewangelizacji świata i reewangelizacji wiernych otwarcie na żywe światło Chrystusa i jego miłość jest sprawą najistotniejszą. W rea­lizacji tych zadań Jan Paweł II widział wielką po­moc w „orędziu wiary", które swoją doktryną i swoim życiem głosił św. Jan od Krzyża - pisarz, poeta, artysta i humanista, człowiek o głębokim doświadczeniu mistycznym i kierownik dusz.Św. Jan od Krzyża jest „mistrzem w wierze", bo całe jego życie jest „orędziem wiary": „Wiary żywej, dynamicznej, szukającej i spotykającej Boga w jego Synu Jezusie Chrystusie, w Ko­ściele, w pięknie stworzenia, w milczącej modli­twie, w ciemnościach nocy i w oczyszczającym płomieniu Ducha".Wiara żywa i dojrzała - prowadzi do „adoracji i uwielbienia, nadaje całej egzystencji człowieka wymiar realizmu praż smak transcendencji"60 -przez wielu dziś niedoświadczany.Nauka i przykład Doktora Mistycznego są zawsze aktualne. Pomaga on swym przykładem i nauką w umocnieniu wiary chrześcijańskiej, charakteryzującą się dojrzałością, zawierającą podstawowe elementy zalecane także przez So­bór Watykański II. Ma to być „wiara osobista, wolna i wypływająca z przekonania, przyjęta całym istnieniem; wiara eklezjalna, wyznawana i celebrowana w komunii z Kościołem; wiara przesycona modlitwą i adorująca, dojrzała w doświadczeniu komunii z Bogiem; wiara so­lidna i zaangażowana, objawiająca się w moral­nej spójności życia i w wymiarze służby"61.Jan Paweł II podkreślał głębię i realizm oso­bistej wiary św. Jana od Krzyża, dzięki której głoszone przez niego prawdy stawały się „ży­wym i prawdziwym światłem". Był „zakochany w Bogu" i był Jego świadkiem62. Papież pod­kreśla „żywotność i realizm wiary" dotyczącą spraw głównych dla chrześcijaństwa, zwłaszcza Tajemnicy Trójcy Świętej i Chrystusa. Odkrył Boga w dziełach stworzenia i w faktach historii, ponieważ szukał go i z wiarą przyjmował w głę­bi swojego bytu.Wiara była nieodłączna od pozostałych cnót teologalnych: nadziei i miłości. One stanowią „oś porozumienia Boga z człowiekiem i odpowiedzi danej Bogu przez człowieka"63. Wiara związana z nadzieją i miłością prowadzi do miłosnego po­znania, którego wyrazem jest doświadczenie lub odczucie obecności Boga - chrześcijańska kon­templacja. Poznanie mistyczne dostępne jest przez miłość, „pozwala ono nie tylko poznać owe prawdy, ale również ich zasmakować".Wiara stanowi więc początek i pełnię życia duchowego, wewnętrznego. Na dwie sprawy Jan Paweł II zwraca szczególną uwagę: relację między wiarą i rozumem oraz doświadczenie wiary przez modlitwę wewnętrzną.Papież akcentuje dowartościowanie rozumu ludzkiego przez św. Jana od Krzyża. Według niego nie ma sprzeczności między rozumem i ludzką racjonalnością a prawdami objawiony­mi przez Boga. „Wiara ze swoim światłem i mrokiem wciela się w człowieka jako istotę ro­zumną. Teolog i wierzący nie mogą zrezygno­wać ze swej rozumności, ale powinni ją otwo­rzyć na tajemnicę". Jest to stanowisko szcze­gólnie bliskie Janowi Pawłowi II - który w swo­im życiu i ukazał odwagę rozumu i moc wiary oraz ich niezbędność.Druga sprawa - akcentowana przez Papieża - to doświadczenie wiary przez modlitwę. Roz­wojowi intelektualnemu musi towarzyszyć roz­wój kontemplacyjnego wymiaru wiary rozumia­ny jako „poznanie" lub „miłosne doświadcze­nie" Boga w Jego tajemnicach, które objawił z wiarą i kontemplacyjną miłością liturgii, adoracji. Eucharystii, kontemplacji natury. To prowadzi do wewnętrznego zjednoczenia z Chrystusem.Wiara nie wyklucza trudnych momentów - raczej zawsze towarzyszy jej ból, cierpienie, „milczenie Boga", które uznaje za „miłosną pe­dagogię" Boga, prowadzącą do oczyszczenia wiary. „Bóg jest miłującym ojcem zarówno w go­dzinach radości, jak i w momentach bólu".Cierpienie, które jest często udziałem osób prowadzących głębokie życie kontemplacyjno-mistyczne rozjaśnia tajemnica Chrystusa Cierpiącego, Ukrzyżowanego. Toteż kontem­placja tajemnicy Krzyża Chrystusowego, która ujawnia ciężar grzechu i bezmiar miłości Odku­piciela Człowieka ma wartość najwyższą. Wów­czas wiara „przemienia się w płomień miłości silniejszy od śmierci, będący nasieniem i owo­cem zmartwychwstania [... ]".(Fragment książki „Jan Paweł – filozof i mistyk”, Lublin 2009, s. 121-139)

Ukrzyżowany spogląda na nas i pyta, czy wciąż jeszcze chcemy dotrzymać tego co przyrzekliśmy Mu w godzinę łaski. Z pewnością ma powód, żeby tak pytać. Krzyż jest dzisiaj, bardziej niż kiedykolwiek, znakiem, któremu się sprzeciwia. (E. Stein)